de Volkskrant: Interview Aus Greidanus jr.
door Vincent Kouters
DEN HAAG Vrijdag gaat bij Toneelgroep De Appel de atoombomtragikomedie When the wind blows in première. Dit is, de kleine festivalvoorstelling Rhinocerocity niet meegerekend, de eerste grote regie van Aus Greidanus jr. (1975) bij het gezelschap van zijn vader Aus Greidanus sr., waar de acteur zich onlangs bij aansloot.
Het idee om te werken bij de theatergroep waar zijn vader al zolang een vast gezicht is, was in het begin best raar. ‘Ik heb hier als kind nog op de rekwisietenzolder rondgelopen,’ vertelt hij na afloop van een van de eerste try-outs in het Appeltheater. ‘Ik bedoel, Hugo Maerten ken ik al vanaf dat ik piepklein was. En nu ga ik hem opeens vertellen wat hij moet doen? Dat was even wennen.’
Maerten speelt in When the wind blows samen met Isabella Chapel een bejaard Engels echtpaar, Hilda en James, ten tijde van de Koude Oorlog. Op een dag komt de oude man terug van de bibliotheek met een stel overheidsfolders waarin wordt uitgelegd hoe je een eigen atoomschuilkelder bouwt. Vol goede moed begint hij deuren uit scharnieren te tillen en ramen dicht te verven. Het ijverige echtpaar volgt de instructies naar de letter. Maar als dan de bom opeens echt valt, blijkt zo’n folder toch alles behalve een volledige bescherming te kunnen bieden tegen de gruwelijk effecten van radioactieve straling.
When the wind blows is een stripverhaal uit 1982 van de Brit Raymond Briggs. Later is er ook een tekenfilm van gemaakt. Greidanus jr. heeft in zijn enscenering de specifieke tijd en plaats van het verhaal willen handhaven.
‘Het is voor mij veel meer een liefdesverhaal, dan een verhaal over atoombommen. Het gaat over ieders grootouders. Je ziet een huwelijk van 40 jaar. Ze hebben kinderen, ze hebben kleinkinderen, ze hebben een pensioentje, ze hebben een huisje. De beloning van een leven hard werken. Dat wordt allemaal op zijn kop gezet door die bom, die al hun ijkpunten en vanzelfsprekendheden wegvaagt. Maar ondanks alle ellende leren ze elkaar ten slotte opnieuw kennen.’
Waar Hilda en James aan ten onder gaan is een blind vertrouwen in de overheid die voor haar burgers zal zorgen. De goedgelovigheid van het stel is zo groot dat het absurd wordt. Dat is ook wat Greidanus jr. in het stuk aantrok: ‘Ik vind het prachtig dat het zo realistisch begint maar eindigt met een bijna Beckettiaans beeld van twee mensen die met een zak over hun hoofd liggen te bidden op de grond.’
‘Anderzijds is het ook weer niet zo absurd. Wij zijn allemaal naïever dan we denken. Kijk bijvoorbeeld naar die onthullingen van Wikileaks. We hebben kennelijk nog altijd geen idee waar de belangen van de overheid precies liggen. Overigens pretendeer ik absoluut niet geëngageerd toneel te maken over corrupte overheden of zoiets. Een mooi verhaal is voor mij per definitie actueel.’
Wat Greidanus jr. mooi vindt aan het verhaal is dat het echtpaar uiteindelijk samen sterft. Het viel hem op dat deze voorstelling net als De koning sterft van Ionesco - zijn debuutregie, toen hij nog bij NT Gent werkte - opnieuw gaat over mensen die een lange weg naar de dood afleggen maar tot allerlaatste moment weigeren te geloven dat ze gaan sterven.
Toen regisseur Johan Simons vertrok bij NT Gent besloot Greidanus jr. om weer terug naar Nederland te gaan. Er waren gesprekken met verschillende theatergroepen maar uiteindelijk bleek bij De Appel toch de meeste ruimte om zijn regieambities te verwezenlijken. Tien jaar geleden moest hij er niet aan denken dat hij zich bij het gezelschap van zijn vader aan zou sluiten. Nu ligt dat anders: ‘Ik vind niet dat ik nog hoef te verdedigen dat ik hier als acteur speel, omdat mijn vader toevallig de baas is. Daarvoor heb ik de afgelopen jaren genoeg laten zien. Als regisseur is het natuurlijk een andere zaak. Dat moet de komende jaren blijken.'
Naast When the wind blows gaat volgende week nog een voorstelling in première bij De Appel: Bacchanten, geregisseerd door David Geysen (ook 1975). Greidanus jr.: ‘Dit seizoen is zo ingedeeld dat twee jonge, of nee, twee beginnende regisseurs voorstellingen kunnen maken. Nu staat Bacchanten in bijna alles haaks op wat ik aan het maken ben. Maar dat vind ik waardevol, omdat publiek van beide voorstellingen elkaar hier in de foyer gaat ontmoeten.’
Voor volgend seizoen staat de nieuwe theatermarathon Herakles op stapel, waarin weer het hele Appelensemble zal meespelen. Dus ook Greidanus jr. ‘Dan word ik voor het eerst geregisseerd door mijn vader. Dat zal pas raar zijn. Eens kijken hoe hij dat doet, die ouwe. Maar goed, de kroon op mijn werk blijft natuurlijk dat hij nu senior achter zijn naam moet zetten.’
